Yalın üretim teknikleri verilen isim nedeni ile üretim yapan şirketlerde öncelikli uygulama sahası bulmuştur. Düşünülen şey daima üretim, verimlilik, maliyetlerin azaltılması ve diğer üretimi çağrıştıran şeyler olduğundan mal üreten firmalarla bu teknikleri özdeştirmek, hizmet üreten firmalarla özdeştirmekten çok daha kolay olmuştur. Oysa pek çok yalın teknik, üretim firmalarında bile, hizmet üretimi ile doğrudan ilgilidir. Sağlık sektörü de bunlardan biridir. Tüm sektörlerde olan sorunların aynısı bu sektörde de mevcuttur. Süreçler karmaşık yapıda, hatta birçok firmada gelişigüzel haldedir. Çalışanların yaptıkları işler ile ilgili standardizasyon çok az veya hiç yoktur. Sorunlar görünür değildir ve bu nedenle genel olarak sorunları çözmek üzere otomasyonlar ağırlık verilmekte, böylece daha karmaşık hale gelmeleri sağlanmaktadır. Her sektörde olduğu gibi burada da yönetim hız odaklı olduğundan çalışanlar moral bozukluğu içindedir.
Yalın uygulamaların tümü sağlık sektöründe de kolayca hayata geçirilebilir. Aşağıda hangi sistemin hangi amaca yönelik uygulanacağını görebilirsiniz.
-
Değer akışı analizi (Value Stream Mapping): Sağlık sektöründe en çok uygulama alanı bulan tekniklerden biridir. Bu tekniğin uygulanmasındaki temel hedef hastalar için üretilen değerin azami hale getirilmesidir. Bunun için hastane süreçlerinin değer akış analizleri yapılarak, süreç içerisinde bulunan mudalar belirlenmekte ve ortadan kaldırılmaları sağlanmaktadır. Böylece hasta için azami değer üretimi sağlanmaktadır.
-
Standart çalışma: Diğer sektörlerde olduğu gibi sağlık sektöründe de çalışanların yaptıkları işlerde standardizasyon yapılabilmektedir. Böylece hizmet kalitesi en iyi hale getirilebilmekte ve sürekli iyileştirmenin önü açılmaktadır. İş standardizasyonu görsel kontrol ile de desteklenmektedir.
-
5S ve Görsel Kontrol: Görsel kontrol çalışanların sorunları kolayca görebilmelerini sağlayan önemli bir tekniktir. Hastanelerde görsel kontrol ile çalışanların ve liderlerin sorunlara daha hızlı çözüm bulmalarını sağlayarak hasta memnuniyetini, çalışan memnuniyetini ve verimliliği en iyi hale getirmektedir.
Bunun yanı sıra 5S çalışmaları gereksiz yere harcanan zamanları ortadan kaldırarak, mudanın (israfın) önüne geçmektedir. Örneğin ofis çalışanlarının bilgisayarda veya dosyalarda basılı belgeleri ararken harcadıkları zamanı kazanmamızı sağlamaktadır. -
Kanban ve çekme sistemi: Tüm işletmelerde olduğu üzere hastanelerde de tüketilen malzemeler vardır. Bu malzemelerin çalışma merkezlerinde bulunmaması durumunda oluşan kayıplar, hastaların beklemesi, işlem süresinin uzaması veya çalışanların gereksiz yere oradan oraya koşuşturmaları anlamına gelmektedir. Bu da daha fazla zaman kaybı ve maliyet demektir. Kurulacak kanban ve çekme sistemi hem bulundurulan stok miktarının azaltılması ve stok maliyetlerinin asgari seviyeye çekilmesi hem de hastaya hizmet noktasında hızlı ve eksiksiz hizmet sunumu ve dolayısıyla hasta memnuniyetinin azami hale getirilmesi konusunda mutlak yarar sağlayacaktır. Stokların azalması ile, hastanelerde çok değerli olan, yerden tasarruf sağlanacak ve metre kare maliyetin azalması sağlanacaktır.
-
Spagetti diyagramları: Değer akışı analizi kapsamında yapılan uygulamalarda biri de spagetti diyagramlarının oluşturulması ile hem çalışanların hem de hastaların hizmet almak için kat ettikleri yolun bulunmasıdır. Bu diyagramlar yardımı yapılacak iyileştirmeler sonucu çalışanlar ve hastalar için yürüme mesafeleri azaltılarak muda önlenecektir.
-
Kaizen ve sürekli iyileştirme kültürü: Kaizen çalışmaları, diğer tüm sektörlerde olduğu gibi, sağlık sektöründe de sürekli iyileştirmenin anahtarıdır. Kaizen kültürünün oluşturulması, tüm çalışanların hem kendi aralarında hem de hastalara karşı saygı kültürünü geliştirerek, çalışanların işe katkılarının yalnızca fiziki düzeyde kalmamasını aynı zamanda fikri olarak da katkı sağlamalarını sağlayacaktır. Böylece çalışan memnuniyeti ve verimliliği azami seviyeye çıkacaktır.
-
Jidoka ve kaynağında kalite: Bu teknik ile üretilen hizmetin kalitesinin kaynağında sağlanması hedeflenmektedir Oluşan hatalı işlemlerin önüne geçilmesi ile tüm sistemde hasta memnuniyeti, hata maliyeti, hizmet süresi iyileşerek, mükemmelleşme sağlanmaktır.
-
SMED ve hızlı model değişimi: Sağlık sektöründe de sunulan hizmetler sürekli değişim göstermektedir. Bu bağlamda hizmet alana karşı hızlı cevap verebilmek için süreçlerde olması gereken değişimlerin hızlı yapılması gerekmektedir. Bunu sağlamak üzere SMED uygulanacak en iyi yöntemdir. Her ne kadar adı kalıp değişimi olarak belirlenmiş ise de değişim süresini azaltmak için uygulanan teknikler diğer tüm set-up sürelerini azaltmak için de kullanılabilir.
-
Tek parça akışı: Diğer tüm sektörlerde olduğu gibi sağlık sektöründe de çalışanlar temel olarak işleri biriktirip parti halinde yapma eğilimdedirler. Bu şekli ile daha fazla iş yapıldığı iddiası her zaman gündemde ve karşı söylemlerdedir. Örneğin laboratuvar raporlarının toplu teslim edilmesi, alım faturalarının toplu işlenmesi, analizlerin toplu yapılması ve burada sayamayacağım birçok uygulama.
Oysa temelde biriktirip yapmak hizmet alana karşı cevap süresini doğrudan uzatmaktadır. Hepimiz biliyoruz ve yaşıyoruz, birçok hastanede raporlar öyleden sonra, yarın v.b. zaman sonra çıkar. İşte tek parça akışı ve bunun sürekli olması hizmet alana olan cevap süresini kısaltacağı üzere, hizmet kalitesi ve maliyetini de iyileştirecektir.
Bu gün sizlere sağlık sektöründe bazı uygulamalar hakkında bilgi vermeye çalıştım. Burada hemen belirtmek isterim ki ülkemizde bulunan yerli sermayeli firmalarda örneğine pek rastlanmasa da birçok gelişmiş ülkede yalın uygulamalar sağlık sektörü olsun, yiyecek sektörü olsun, bankacılık sektörü olsun yayın şekilde uygulanmaktadır. Türkiye'de de hizmet sunmakta olan McDonald's, Burger King bu uygulayıcılara en büyük örneklerdir.